Jika dalam tulisan-tulisan terdahulu banyak dibicarakan hal-hal teoritis dan simulasi maka dalam tulisan kali ini kita akan mendiskusikan hal-hal di dunia nyata. Jika anda tinggal di Indonesia, terutama di pulau Jawa, Madura, Bali tentu akan mudah memahami kondisi geografis dan sistem ketenagalistrikan di Jamali. Situs paling relevan untuk membicarakan hal ini tentu adalah situs milik PLN P3B,
disini terlihat neraca listrik di tiap region di sistem Jamali. Lihat perbandingan supply-demand di tiap region, seperti yang sudah saya sampaikan, daya mengalir dari timur ke barat. Sekarang ini backbone 500 kV sudah lebih baik dengan selesainya jalur transmisi Jawa bagian selatan, Paiton-Kediri-Pedan-Tasikmalaya-Depok-Gandul/Cibinong, melengkapi jalur utara yang terlebih dahulu menginterkoneksi sistem ini. Dalam situs P3B ini terlihat Bali disuplai oleh 2 kabel laut dari Banyuwangi-Gilimanuk dengan daya hampir 100 MW. Cadangan daya di Bali sendiri saat ini sangat terbatas, sehingga jika ada masalah pada kabel laut ini maka akan ada load shedding di subsistem Region 4 ini. Situs ini juga menampilkan frekuensi sistem secara real time.
Bagaimana dengan beban pembangkit2 di sistem ini? Anda dapat melihatnya juga di http://bops.pln-jawa-bali.co.id/beban_perunit_kit.php
Detail backbone / single line diagram 500 kV Sistem Jawa Bali adalah sbb:

Unduh dari 4shared (file SLD SJB dengan resolusi gambar lebih tinggi).
P3B menyediakan fasilitas baru, informasi arsip load flow di alamat ini http://scada.pln-jawa-bali.co.id/loadflow.php?
Update Desember 2009
Mohon maaf jika beberapa link sudah tidak bisa dibuka lagi, dikarenakan ada perubahan kebijakan hak akses situs P3B Jawa Bali. Situs2 ini tidak dibuka untuk umum.
Pengakuan Dikti Depdiknas
wah, berguna banget nih informasinya, makasih ya mas
mantap nih pak infonya
btw ada contoh y bus pake line charging yang matrixnya di atas 10×10 gag pak?
trims…
Saya coba cari dulu ya, klo ga salah ada di CD bukunya Saadat, script Matlab yang bisa men-generate y bus, misalnya dari data IEEE 30 bus test system.
Sudah ketemu CD-nya mbak v3, saya generate-kan y bus dari CD-nya Saadat, IEEE 30 Bus Test System (AEP), di bab 6 example 9, biar gak kliatan berantakan, copy paste ke Excel text ini,
6.4684 – 20.6959i -5.2246 + 15.6467i -1.2437 + 5.096i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i
-5.2246 + 15.6467i 9.7523 – 30.6487i 0 + 0i -1.7055 + 5.1974i -1.136 + 4.7725i -1.6861 + 5.1165i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i
-1.2437 + 5.096i 0 + 0i 9.4392 – 28.6023i -8.1954 + 23.5309i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i
0 + 0i -1.7055 + 5.1974i -8.1954 + 23.5309i 16.3141 – 55.5094i 0 + 0i -6.4131 + 22.3112i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 4.1913i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i
0 + 0i -1.136 + 4.7725i 0 + 0i 0 + 0i 4.09 – 12.1906i 0 + 0i -2.954 + 7.4493i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i
0 + 0i -1.6861 + 5.1165i 0 + 0i -6.4131 + 22.3112i 0 + 0i 22.3416 – 82.7706i -3.5902 + 11.0261i -6.2893 + 22.0126i 0 + 4.9158i 0 + 1.8561i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -4.3628 + 15.4636i 0 + 0i 0 + 0i
0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -2.954 + 7.4493i -3.5902 + 11.0261i 6.5442 – 18.4567i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i
0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -6.2893 + 22.0126i 0 + 0i 7.7333 – 26.5275i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -1.444 + 4.5408i 0 + 0i 0 + 0i
0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 4.9158i 0 + 0i 0 + 0i 0 – 18.7063i 0 + 9.0909i 0 + 4.8077i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i
0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 1.8561i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 9.0909i 13.462 – 41.5738i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -3.956 + 10.3174i 0 + 0i 0 + 0i -1.7848 + 3.9854i -5.1019 + 10.9807i -2.6193 + 5.4008i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i
0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 4.8077i 0 + 0i 0 – 4.8077i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i
0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 4.1913i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 6.574 – 24.4242i 0 + 7.1429i -1.5266 + 3.1734i -3.0954 + 6.0973i -1.952 + 4.1044i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i
0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 7.1429i 0 – 7.1429i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i
0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -1.5266 + 3.1734i 0 + 0i 4.0175 – 5.4243i -2.491 + 2.2509i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i
0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -3.0954 + 6.0973i 0 + 0i -2.491 + 2.2509i 9.3655 – 16.0116i 0 + 0i 0 + 0i -1.8108 + 3.6874i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -1.9683 + 3.9761i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i
0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -1.952 + 4.1044i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 3.8346 – 8.4979i -1.8826 + 4.3935i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i
0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -3.956 + 10.3174i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -1.8826 + 4.3935i 5.8386 – 14.711i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i
0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -1.8108 + 3.6874i 0 + 0i 0 + 0i 4.8865 – 9.9062i -3.0757 + 6.2188i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i
0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -3.0757 + 6.2188i 8.958 – 17.9835i -5.8824 + 11.7647i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i
0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -1.7848 + 3.9854i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -5.8824 + 11.7647i 7.6672 – 15.7501i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i
0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -5.1019 + 10.9807i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 21.8765 – 45.1084i -16.7746 + 34.1277i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i
0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -2.6193 + 5.4008i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -16.7746 + 34.1277i 21.9345 – 43.4829i 0 + 0i -2.5405 + 3.9544i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i
0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -1.9683 + 3.9761i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 3.4298 – 6.9653i -1.4614 + 2.9892i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i
0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -2.5405 + 3.9544i -1.4614 + 2.9892i 5.3118 – 9.2313i -1.3099 + 2.2876i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i
0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -1.3099 + 2.2876i 4.4957 – 7.865i -1.2165 + 1.8171i -1.9693 + 3.7602i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i
0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -1.2165 + 1.8171i 1.2165 – 1.8171i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i
0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -1.9693 + 3.7602i 0 + 0i 3.6523 – 9.4604i 0 + 2.6087i -0.9955 + 1.881i -0.6875 + 1.294i
0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -4.3628 + 15.4636i 0 + 0i -1.444 + 4.5408i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 2.6087i 5.8068 – 22.613i 0 + 0i 0 + 0i
0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -0.9955 + 1.881i 0 + 0i 1.9076 – 3.6044i -0.9121 + 1.7234i
0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i 0 + 0i -0.6875 + 1.294i 0 + 0i -0.9121 + 1.7234i 1.5995 – 3.0173i
Salam kenal, mas bisa mendapat data sistem Jamali lengkap untuk load flow termasuk generation cost nya. trisms infonya
salam,
mwartana
Salam juga pak mwartana,
Saya tidak punya data yang dimaksud. Sebaiknya bapak berkunjung/field trip ke Indonesia, ke PLN P3B di Gandul, Cinere, Jakarta. Sebelumnya mengajukan permohonan untuk studi ke sana.
makasih mas, jd tambah ilmu
santok… bagus jugo nehh….
jadi inget pelajaran kuliah dulu…
ini dudin ya? ya ampuun.. lagi browsing ttg single line diagram 500 kV ternyata ketemunya temen sendiri
waktu itu kerja praktek di PLN p3B ya? mau doong.. liat laporan KP nya..
iya saya dudin, cuma mungkin itu temen elgafitri yang lain kali
salam kenal
MAS KENAPA YANG 150 KV GA ADA YAH
KALO ADA BAHAS DONG
Pak indra,
Sistem 150 kV jauh lebih banyak jumlah busnya. Mungkin akan saya bahas di node/titik tertentu saja di tulisan saya yang lain.
Salam Kenal mas..
). Klu blh request..artikel ttg GIS (Gas Insulated substation) dunx mas..
Saya senang dgn tulisan2 mas di blog ni..byk nambah pengetahuan sya (maklum mas..masih pemula
sangat membantu sekali buat Tugas Akhir saya.
Trims berat.
Btw selain bops.pln-jawa-bali apakah ada akses lain ke detail gambar SLD jawa bali 500kV mas?
detailnya gambar diatas kabur soalnya.
Trims
Saya unggah di 4shared, file SLD SJB dengan resolusi lebih tinggi.
pak situs http://bops.pln-jawa-bali.co.id/beban_perunit_kit.php minta verifikasi account …..
Pak…blognya bagus deh…saya dapet banyak info yang saya perlu dari blog bapak…
pak…punya data “SALURAN PEMBANGKIT SISTEM JAWA BALI gak??? Lengkap sama panjang salurannya, besarnya daya yang dibangkitkan, beban, sama jumlah trafo di tiap pembangkit di sistem jawa bali itu….
Saya perlu bgt Pak datanya….makasih ya Pak sblmnya….
Informsi seperti ini sangat berguna.
Mohon dibantu jika punya info tentang metode-metode penentuan lokasi pemasangan filter harmonik pada sistem distribusi.
Info bisa dikirim ke y.susiono@gmail.com
Terima kasih
mas,.mau tanya bukunya Saadat, script Matlab yang bisa men-generate y bus, misalnya dari data IEEE 30 bus test system.nama bukunya ap? terbitan mana? kira-kira untuk mendapatkan buku itu dimana? soalnya,yang saya tau,buku teknik lumayan sulit untuk dicari.Mohon pencerahan y
oy.. q mau tanya.. pada transmisi jawa-madura, atau jawa-bali, transmisinya tu kan pakai transmisi kabel bawah laut. sblum masuk kabel bawah laut, ada transmisi udaranya pa g?
makasih ksewun lah
info & ilmu yang berguna pak, thanks banget sudah mw berbagi